سیره نبوی در تکریم زنان

سیره نبوی در تکریم زنان

پيامبر اكرم (صلى‏الله‏عليه‏وآله) در اين مورد فرموده‏اند: «ما اَكْرَمَ النِساءَ اِلاّ كَريمِ وَ لا اَهانَهُنَّ اِلاّ لَئيم»؛جز كسى كه بهره‏اى از كرامت برده باشد، زنان را احترام و اكرام نمى‏كند. و به زنان، اهانت نمى‏كند، مگر انسان پست.»

يز امام صادق (عليه‏السلام) به نقل از پدر بزرگوارشان مى‏فرمايند: «مَنِ اتَّخَذَ امراةً فليكرِمْها فإنّما الْمَرأَة لُعبةٌ فَمَنِ اتّخَذَها فَلا يُضَيِّعها»؛ هر كس زنى بگيرد، بايد احترامش كند. زن شما لعبت و دلبر است؛ هر كسى لعبتى به دست آورد، نبايد آن را ضايع سازد.

 

در حديث ديگرى وارد شده كه پيامبر اكرم (صلى‏الله‏عليه‏وآله) فرمودند: «الا خيركم خيركم لنسائه و انا خيركم لنسائى»؛ بهترين شما مردى است كه با زنش خوش رفتارتر باشد و من از همه شما خوشرفتارترم.

 

امام صادق (عليه‏السلام) در رابطه با اهميت محبت به زن مى‏فرمايد: «مِنْ اَخلاقِ الأنبياء حُبُّ النِساء»؛ از اخلاق پيامبران دوست داشتن همسر است.

و نيز در جايى ديگر فرمودند: «كُلّ مَنْ اِشْتَدَّ لَنا حُبّاً اِشْتَدَّ لِِّساءِ حُبّاً...»؛هر كس ما را بيشتر دوست بدارد، همسرش را بيشتر دوست خواهد داشت.

 

در فرهنگ غنى اسلام، اظهار محبت، يكى از لوازم دوست داشتن است. امّا در روابط بين زوجين كه مظهر كامل عشق و علاقه هستند، اين اظهار محبت، جايگاه ويژه‏اى دارد تا آن جا كه پيامبر اكرم (صلى‏الله‏عليه‏وآله) فرموده‏اند: «قَولُ الرَّجُلِ لِلْمَرأَةِ اِنّى اُحِبك لايَذهَب مِنْ قَلْبِهْا اَبَداً»؛گفتار مرد به همسرش: «همانا من تو را دوست دارم»، هرگز از قلب همسرش محو نمى‏گردد.

 

زن و مرد در ارتباط و معاشرت با هم بايد عيوب يكديگر را بپوشانند و يكديگر را از گناه و خطاو اشتباه حفظ نمايند؛ چنان كه قرآن كريم در اين رابطه مى‏فرمايد: «هُنَّ لِباسٌ لَكُم و اَنتُم لِباسٌ لَهُنَّ...»از آن جا كه لباس‏ها انسان را مى‏پوشاند و حفظ مى‏كند، زن و مرد به لباس تشبيه شده‏اند. يعنى زن و مرد، هر يك طرف مقابل را از رفتن به دنبال فسق و فجور و اشاعه دادن آن در بين ديگران، حفظ مى‏كنند.از سرما و گرما یعنی سختی های زندگی حفظ میکنند و در برابر دیگران عیوب هم را میپوشانند

در تشبيه همسر به لباس، نكات جالبى وجود دارد؛ به عنوان مثال، لباس متناسب با فصل و زمان تغيير پيدا مى‏كند، پس هر يك از دو همسر بايد اخلاق و رفتار خود را متناسب با نياز روحى و روانى همسر خود تنظيم نمايد. و يا اين كه لباس بايد در رنگ، دوخت و جنس، مناسب شأن انسان باشد، و يا اين كه لباس هم موجب حفظ بدن است و هم زينت به حساب مى‏آيد و انسان هميشه به آن نيازمند مى‏باشد. البته بين انسان و لباس رابطه‏اى متقابل وجود دارد. همان گونه كه لباس انسان را حفظ مى‏كند، در مقابل، هر فردى موظف به حفظ لباس خويش است.

پس زن و مرد بايد همانند لباس هم باشند، هم يكديگر را از خطا و اشتباه حفظ كنند و هم هر يك زينت ديگرى به حساب آيند و به يكديگر افتخار كنند. اين رابطه تنگاتنگ و متقابل، در يك تشبيه خيلى ساده و كوتاه بيان شده است و نشان دهنده ارتباط صميمانه و پر از صدق و دوستى دو همسرنسبت به هم است

، بسيار سفارش شده است كه مردان خطاهاى همسر خويش را ببخشند و آن‏ها را به اين دليل مورد آزار و اذيت قرار ندهند.

از امام صادق (عليه‏السلام) پرسيده شد: «ما حقُّ المَراةِ عَلى زَوْجِها الّذى اِذا فَعَلَهُ كانَ مُحْسناً؟» قال:«... وَ اِنْ جَهَلتْ غَفَرَ لَها»؛حق زن بر شوهرش چيست كه اگر مرد آن را انجام دهد، نيكوكار است؟ فرمودند:... اگر زن از روى جهل خطايى كرد، مرد او را ببخشد.

عفو و گذشت تا آن جا اهميت دارد، كه قرآن كريم، عفو و گذشت را از موارد احسان مى‏داند، و فردى كه داراى احسان باشد، محبوب خداوند متعال است: «وَ العافينَ عَنِ النّاسِ و اللَّهُ يُحِبُّ المُحسِنين

 

- مدارا كردن ممكن است در برخی مقاطع زندگى مشترك، به دليل برخى از مسائل، از ميزان مهر و محبت زن و شوهر نسبت به هم كاسته شود. و يا ممكن است وجود برخى از خصوصيات اخلاقى در زن و يا شوهر، كدورت و دلسردى در بين ايشان ايجاد كند و زوجين تصور كنند كه مى‏توانند از طريق جدايى، زندگى بهترى را براى خود فراهم آورند. قرآن كريم با توجه به اهميت لزوم حفظ نظام خانواده و نيز با توجه به اين كه حق طلاق در دست مردان است، خطاب به ايشان مى‏فرمايد:  «فَاِن كَرِهتُموهُنَّ فَعَسى‏ اَن تَكرَهوا شَيئاً و يَجعَلَ اللَّه فيهِ خَيراً كَثيرا»؛ و اگر از آن‏ها (به جهتى) كراهت داشتيد (فوراً تصميم به جدايى نگيريد)، چه بسا چيزى خوشايند شما نباشد، و خداوند خير فراوانى در آن قرار مى‏دهد.

در اين آيه، به مردان توصيه شده است كه نسبت به همسران خود مدارا نمايند؛ هر چند كه مورد پسند و رضاى شما نباشند. و در مقابل، براى كسانى كه چنين رفتار نمايند، مژده «خير كثير» مى‏دهد؛ زيرا انسان به جهت محدوديت علم و دانش، از بسيارى از مطالب بى‏اطلاع است.  امام على (عليه‏السلام) در رابطه با مدارا كردن به مردان چنين مى‏فرمايد: «فَدارِها عَلى كُلّ حال وَ اَحْسَن الصُحبَة لَها لِيَصفُوا عَيْشك»؛ در هر حال، با همسرت مدارا كن و با او به نيكى معاشرت نما، تا زندگيت با صفا شود

 - امام صادق (ع) فرمود: خداوند رحمت کند بنده اى را که امور بین خود و بانویش را به نیکى بگذراند. 5- امام صادق (ع) به نقل از پیامبر (ص) فرمود: جبرئیل در مورد زنان آنقدر به من وصیت کرد تا اینکه گمان کردم سزاوار نیست شوهر بانوى خود را طلاق دهد، مگر به واسطه عمل فحشاء و کار زشت آشکارى.

 

 

 

 از امام صادق (ع) است که فرمود امیر مؤمنان (ع) در رساله اى به فرزندشان امام حسن (ع) فرمودند: مسؤولیتى بیش از توان بانو باو واگذار مکن، زیرا قرار نگرفتن او در تنگنا و سختى از براى حال او سودمندتر، و از جهت آسودگى او مفیدتر، و از نظر دوام زیبایى و طراوت او بهتر است.

8- اسحاق بن عمار به امام صادق (ع) عرض مى کند حق بانو بر شوهر چیست، که اگر شوهر آن را انجام دهد نیکوکار شمرده مى شود؟ امام (ع)، (پس از اشاره به حقوق مالى او) فرمودند: «ان جهلت غفر لها» اگر بانو از روى ندانستن و عدم توجه و خطا، کارى از او سر زد که مطلوب او نبود، شوهر او را مورد بخشش قرار دهد. سپس امام (ع) به سیره پدرشان امام باقر (ع) در این زمینه اشاره مى فرمایند: که از براى ایشان بانویى بود که پدرم را مورد اذیت قرار مى داد و ایشان (کریمانه)، عفو مى نمودند. 9- رسول خدا (ص) فرمود: بانوان را مورد اکرام قرار نمى دهند مگر مردانى بلند طبع و کریم، و ایشان را مورد اهانت قرار نمى دهند مگر مردانى که از طبعى حقیر برخوردار باشند.

10- امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) فرمود: وقتى مرد به همسر خود مى گوید «من تو را دوست دارم»، این سخن هرگز از قلب او بیرون نمى رود.

11- محمد بن ادریس در آخر کتاب سرائر روایتى را نقل مى کند که به امام صادق (ص) ختم مى شود که حضرتش فرمود: هر کس که نسبت به ما (اهل بیت)، عشق مى ورزد نسبت به همسر خویش زیاد محبت مى ورزد. (اشاره به اینکه از سیره ایشان این نحوه همسردارى است).

 

12- از ابن عباس است که مى گوید از امام صادق (ص) شنیدم که مى فرمود: بنده (خدا)، زمانى که نسبت به همسر خویش فزونى در محبت داشته باشد، (بدین سبب)، فضیلتى را در ایمان خود زیاد نموده است.

از مجموعه روایات سیره عملى و نظرى رسول خدا (ص) و ائمه اطهار در این بخش، که خود معرف اصل «و عاشروهن بالمعروف» و مبین گستره محبت و مودت در خانه و خانواده است، نکاتى ارزشمند حاصل مى گردد، از آن جمله اینکه:الف: جامعیت احکام اسلامى و توجه خاصى که اسلام نسبت به بانوان و جایگاه آنان دارد.ب: احترام گذارى به همسر و توجه به کرامت، و رعایت شرایط و توازن بین توان و تکلیف.ج: حسن معاشرت و رفتار شایسته مرد و رفق و مداراى او به عنوان قوام و رکن اساسى خانواده، عامل عمده در تدارک امنیت و آرامش خانواده است.د: حاکمیت مرد بایستى بر اساس رعایت اصل «مودت و رحمت» و به دور از هر گونه زور مدارى و حکم باشد.

ه: حسن سلوک و رفتار شایسته مرد اساسى ترین عامل در ایجاد انقیاد و تمکین و تأثیر پذیرى همسر است و آنگاه که سایه الفت قرین با حسن نیت از سوى مرد بر فضاى زندگى سایه افکند، تمامى اعضاى خانواده از او متأثر و منفعل مى شوند.

و: اگر مرد تمامى وظایف خویش را از خوراک و پوشاک و مسکن و ... انجام دهد، اما اعتدال در رفتار نداشته باشد، و الگوى مناسب و پسندیده اى در عمل نباشد ضمانتى براى رشد و امنیت و ثبات در خانواده نیست. به همین جهت در دستورات اسلامى حسن معاشرت و رفتار شایسته اصلى ترین وظیفه زن و مرد است.

 اسحاق بن عمار از امام صادق (ع) درباره حق زن بر شوهر سؤال مى کند، حضرت فرمودند: اینکه از نظر غذا و خوراکى او را تأمین نماید، و سیر سازد، و از جهت پوشاک و لباس او را تأمین، و اگر خطائى نمود، او را ببخشد. در این روایت امام صادق (ع) غیر از توصیه به خوراک و پوشاک مى فرمایند اینکه چهره اش را بر روى خانم در هم نکشد و صورتى قبیح در مقابل همسر به خود نگیرد، و سپس به مقدار متعارف خوراکى ها از روغن و گوشت و مایحتاج زن از قبیل رنگ مو و لباس تابستانى و زمستانى (هر یک دو دست) و تأکید بر خالى نبودن خانه از روغن سر و سرکه و زیتون و تدارک قوت همسر اشاره مى نمایند و در خاتمه مى فرماید، نشود میوه اى عمومى باشد مگر اینکه عیال خود را از آن میوه اطعام کند.» ملاحظه مى شود که در این کلام گستره نفقه را در ابعاد مختلف که در برگیرنده همه نیازهاى عرفى زن است اشاره مى فرمایند. 3-امام موسى (ع) فرمود: سزاوار است مرد بر عیال خود توسعه مالى ایجاد کند تا زن آرزوى مرگ او را نکند. و فرمودند وقتى براى مرد وسعت در نعمت ایجاد مى شود، سزاوار است او هم نسبت به خانواده که نیاز به او دارند وسعت ایجاد نماید.

 

 


منبع :